Κλισέ & άλλες καταστροφές

Τα κλισέ μου δίνουν στα νεύρα. Δεν ξέρω για σας, αλλά τα κλισέ πραγματικά με εκνευρίζουν. Είναι παντού, ακούγονται πιό συχνά και από τρομοκρατικές επιθέσεις της Αλ Καϊντα και έχουν επάνω μου το ίδιο αποτέλεσμα που έχει ο κρυπτονίτης στον Σούπερμαν...

Ο ορισμός του κλισέ, κατ' εμέ, είναι ότι πρόκειται για μια κοινότοπη λέξη, φράση ή έκφραση, που χρησιμοποιήθηκε υπό ορισμένες συνθήκες, "έπιασε τόπο" και κατ' επέκταση, όποτε μια παρόμοια κατάσταση δημιουργηθεί, αυτομάτως το άτομο ή τα άτομα που βρίσκονται εν μέσω αυτής, επαναλαμβάνουν το ίδιο. Μπορεί να είναι μια παροιμία, ένας στίχος, ένα ηχητικό εφφέ, οτιδήποτε. Πολλές φορές, ο εκφραστής του κλισέ, το χρησιμοποιεί για να επειδείξει υποτιθέμενη γνώση επί ενός θέματος, να φανεί ευχάριστος/η ή το βλέπει σαν μια διέξοδο από τυχόν αμηχανία. Π.χ. : Αγόρι βγαίνει ραντεβού με κορίτσι. Περπατάνε δίπλα στη θάλασσα. (Η εικόνα είναι από μόνη της κλισέ και ταιριάζει με το θέμα!).

Κ: Πολύ κύμα έχει σήμερα...
Α: "Αχ θάλασσά μου σκοτεινή/θάλασσα αγριεμένη"...

Καποιος μπορεί να αναρωτηθεί γιατί μια κοπέλα να σχολιάσει την κατάσταση της θαλάσσης, αλλά πιστεύω ότι αυτό το - φανταστικό - παράδειγμα λειτουργεί πολύ καλά...


Κλισέ για μένα είναι και οι επαναλαμβανόμενες και "μοδάτες" φράσεις. Οι φίλοι μας οι Αμερικανοί χρησιμοποιούνε το "Oooooooh, myyyyyyy Gaaaaaaawwwwwd!!!" σχεδόν σε κάθε περίπτωση, παρακάμπτοντας την 3η Εντολή, πιό συχνά και απ'ότι ένας Έλληνας οδηγός τον Κ.Ο.Κ.! Είτε πρόκειται για το νέο κούρεμα μιας φίλης, είτε είναι η εμφάνιση ενός παλιού φίλου, είτε κάποιος είδε ένα φρεσκοψημένο χάμπουργκερ, είτε βλέπουν τους δίδυμους Πύργους να καταρρέουν, η φράση-συνώμυμο του θαυμασμού είναι στα χείλη τους. Φυσικά το ελληνικό δαιμόνιο έχει να αντιτάξει το αντίπαλο δέος, που δεν είναι άλλο από το...

"(Καλά,ε,) γαμάτο?"

Μια διαφήμιση της ΤΙΜ (που ομολογουμένων καμμιά φορά είναι έξυπνες...) είναι ικανή να συζητιέται επί μέρες, όπως και μια ενέργεια του Περικλή ή του Σκανδάλη, που φυσικά και είναι "γαμάτοι" τύποι. Οι τσιρίδες του Ταμπάκη και μια ενέργεια του Ριβάλντο είναι το ίδιο, αφού ο θεατής εκφωνεί συνεχώς "γαμάτο"! Η τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων? "Γαμάτη!". Μια ωραία κοπέλα που περνάει από μπροστά μας? "Γαμάτη!". Ένας πιτσιρικάς που γλυστράει στο δρόμο και πέφτει? "Γαμάτος!" Ο Χ-καλεσμένος των Παρατράγουδων? "Γαμάτος!" φυσικά. Ο Αρχιεπίσκοπος ή ο Πρωθυπουργός? "Γαμάτοι!" ΕΛΕΟΣ, ΦΤΑΝΕΙ!!!

Μεγάλη ευθύνη για την διάδοση των κλισέ έχει φυσικά η τηλεόραση και ο έντυπος τύπος. Οι λεγόμενες "ατάκες" που γίνονται κλισέ, δεν θα είχαν καμμία δύναμη ή διαδοτικότητα, αν είχαν ειπωθεί από κάποιον απλό άνθρωπο. Αν εσύ και εγώ πούμε κάτι πολύ πετυχημένο, ίσως περάσει στο ντούκου. Ο Μικρούτσικος όμως, ή ο συγχωρεμένος ο Μπονάτσος, κάθε βδομάδα βάζανε και βάζουνε νέες σπαζοκεφαλιές στον Μπαμπινιώτη, καθώς προσπαθεία να ετυμολογίσει τις "γαμάτες" τους ατάκες.

(Σημειώστε πόσες "ξενικές" λέξεις χρησιμοποιούνται παρακάτω...)

Για να περάσω σε άλλο ένα κεφάλαιο, σχετικό ίσως με τα κλισέ, μπορεί και όχι. Η καταστροφή της Ελληνικής γλώσσας, την τελευταία 5ετία-7ετία, έχει αυξηθεί με φοβερή ταχύτητα. Η ξενομανία που έχει καταβάλει τους Έλληνες είναι ίσως μοναδική (συγκρίνεται ίσως μόνο με την λατρεία που έχουν οι νέοι της Γερμανίας για τον Αμερικάνικο τρόπο ζωής). Λαϊκίστικα κανάλια τύπου "Alter" & "STAR", εμφυτεύσανε στον μέσο τηλεθεατή το feeling ότι κάθε τί ξένο είναι cool και φυσικά must. Τα TV spots και οι ειδήσεις χρησιμοποιούν trendy εκφράσεις για να φανούν πιο ελκυστικά στο νεαρό κοινό. Εκφράσεις όπως "Free 2 Go, Super, wow, gig, trend, jet set, show biz, top model, I love you, yeah, pop star, vip, fame story, hi!, sic, hot, sorry, sexy, live, respect, thank you, cheer up (ειδικά αυτό με "πέθανε" όταν το άκουσα!), cool, beats", κτλ, κτλ, έχουν εισβάλει στο λεξιλόγιό μας, τόσο easy, που κανείς δεν το σκέφτεται. Δεν λέω να λέμε τον browser "φυλλομετρητή" αλλά chill out βρε παιδιά! Relax! Και δώστου "Η απόλυτη Ελληνίδα star" και δώστου "ένα outfit πολύ trendy" και "τα πιό hot ringtones" ή "το νέο summer hot spot in Athens" και δεν συμμαζεύται! Αυτού του τύπου η ομιλία είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στην Αθήνα, της πόλης όπου οι μισοί κάτοικοί της είναι, νομίζουν πώς είναι ή θεωρούνται celebrities και οι άλλοι μισοί θα γίνουν, θέλουν να γίνουν ή νομίζουν πως θα γίνουν κάποτε... Πιστεύω ότι αξίζει να ασχοληθώ και άλλη φορά με το θέμα, δηλ. τους Αθηναίους και τις ιδιαιτερότητές τους, καθώς και με την ανόητη αντιπαράθεση Αθηναίων VS Θεσσαλονικιών (Θεσσαλονικέων).

Τα κλισέ και οι ξενικές λέξεις έρχονται καμμιά φορά και στο δικό μου στόμα. Κανείς δεν μπορεί να τα αποφύγει. Μπορεί όμως να τα περιορίσει ή να τα αντικαταστήσει με τις αντίστοιχες Ελληνικές ή πρωτότυπες εκφράσεις. Όσο για τα κλισέ, ένας καλός μου φίλος μου είπε πως "η σιωπή είναι χρυσός" και πιστεύω ότι στη σημερινή εποχή, αυτή η συμβουλή-παροιμία θα έπρεπε να εφαρμόζεται, λίγο πιο συχνά...